SkanoNijs

Omrop Fryslân

Wêrom Frysk?

Taal:

Foar in koarte yntroduksje fan de stúdzje Fryske Taal en Kultuer oan de Ryksuniversiteit Grins binne twa pdf-bestannen beskikber.

• Stúdzjegids fan de RuG
• Talen en Kultueren-gids fan de RuG

Boarne pdf-bestannen: Ryksuniversiteit Grins (www.rug.nl)

Wêrom Frysk?

Troch: Geart Tigchelaar

Ik soe de fraach oars stelle wolle; “wêrom nét Frysk?”. Wat is der no moaier as dyn memmetaal te bestudearjen en al de aspekten dy’t gearhingje mei Frysk en Fryslân. Hoe komt it dat se ûnderyn Fryslân it ha oer ‘skunnen’ en ‘futten’? Wat is de skiednis achter it feit dat Fryslân in provinsje fan Nederlân is? Hat de Fryske literatuer itselde oansjen as de Nederlânske? Dizze fragen en fansels noch folle mear, komst te witten by de stúdzje Frysk.

Mei it Frysk kinst alle kanten op. Mei taalkunde kinst dy hielendal ferdjipje yn bygelyks de grammatika fan it Frysk. Dy grammatika kinst ferlykje mei oare talen om nei te gean hoe’t ferskate ferskynsels harren yn beide talen ferhâlde. Of ferdjippest dy yn de útspraak en hoe’t dy tusken de dialekten ferskild. Dizze rjochting kinst ek as masterstúdzje kieze om dy hjir folslein yn te spesjalisearjen.
Mei de kolleezjes taalfeardigens wurdt der wurke oan dyn skriuwen en útspraak sa’t de namme al oanjout. Krijst útlis hoe’tst teksten skriuwe moatst en dat fansels yn geef Frysk. Sa kinst dyn taalgefoel fergrutsje ast in grut niget oan ‘t skriuwen fan stikken hast en dêr fierder mei wolst.
Ast in soad ynteressearre bist yn de skiednis fan ús âlde heitelân, dan krijst alhiel dyn gerak by dizze stúdzje. Krijst kultuer-histoarje, de taalskiednis, mar ek filology. Dat lêste is it bestúdearjen fan de âlde Fryske teksten en dy pleatse yn de kontekst fan dy tiid. Ek dit is in masterstúdzje foar dyjingen dy’t harren hjir yn ferdjipje wolle.
De literatuer komt fansels ek op it aljemint. Net allinnich it lêzen fan in sa breed mooglike lyst, mar ek de boeken pleatse yn de tiid fan skriuwen en hokker tendinzen der doe en no spylje. Sa krijst in better begryp en faaks ek mear wurdearring fan de boeken. In masterstúdzje op dit mêd is foarlein foar de leafhawwers.

Kinst de wrâld út mei it Frysk! Der binne bygelyks in soad ferskillende minderheidstalen yn de wrâld. It Welsh, Katalaansk, Iersk en neam mar op. As it dy wat liket kinst hjir skoan ferlykjend ûndersyk nei dwaan. En dat wol op alle fjouwer mêden. Kinst in taalkundige ferliking meitsje, of kinst neigean hoe’t de taalhâlding op it ûnderwiis is yn dy talen en it Frysk. Fansels kinst de literatueren bestudearje of de skiednis en ûntjouwing fan de ferskillende talen, om alle fakterreinen mar te neamen. Der is dus noch genôch ûndersyk te dwaan mei it Frysk dat dy oer de grins bringt.
Der binne ek genôch minsken bûten Fryslân dy’t harren dwaande hâlde mei it Frysk. Yn ’t Dútske Kiel wurde der sels ferskate fakken jûn oan de universiteit. Der binne ek allerhande oare ûndersyksynstituten dêr’tst nei dyn stúdzje telâne kinst. Wêr’t dy it Frysk al net bringt!

Fierders is de stúdzje lytsskalich sadatst ridlikgau alle minsken kinst en net in nûmer wurdst. It kontakt mei de dosinten is sa ek persoanliker en der is mear romte foar diskusje yn de kolleezjes sels, om’t je somtiden mar mei twa of trije studinten yn in seal sitte.
It is altyd gesellich yn de kolleezjes troch it goeie kontakt, mar dêrneist wurdt der fansels ek oanpoate. Do studearst om wat te learen. En hoe kinst no better leare as yn omjouwing, dêr’tst alle romte krijst en dêr’tst troch in lyts tal dosinten op entûsjaste wize de stof foar dy krijst.
Der binne ek in tal fan kommisjes dêr’tst dyn organisatoaryske talinten sjen litte kinst, of dyn talinten opdwaan kinst. Op dy wize krijst goed ynsjoch hoe’t saken regele wurde, binnen in grut ‘bedriuw’. Sa kinst dy ynsette om de fakulteit en de oplieding Frysk te ferbetterjen.
En fansels hat de stúdzjeferiening in grutte leppel yn de Fryske brij. Utstapkes en oare ûntspanningen wurde troch stúdzjeferiening Skanomodu organisearre. Op dy wize wurdst mear belutsen by de oplieding en de studinten en dosinten. Sa’t it sprekwurdlike mes oan twa kanten snijt, it is mei de feriening altyd o sa gesellich en learst der ek in soad fan.

Redenen genôch om de fraach te feroarjen yn: “Wêrom nét Frysk?”