Tag Archives: Jan Ybema

Sinteklaas

Hoe heech hie de sorghum stien

Bydrage twa yn de temawike ‘Sinteklaas’

Koart ferhaal
Hoe heech hie de sorghum stien

 

Sân kij, in stik as wat hinnen en in hoekje bou hie ik thús hân. Ik hie der krekt sa’n bytsje fan leve kinnen – it wie skraabjen by de kant lâns, mar myn frou bealge fûl mei en ús âldste bern diene om de skoaltiden hinne ek gauris in hântaast. Sa roaiden wy dat. Us wente waard der net better op. Yn reinige riten bleau it binnendoar net altyd droech en oerdeis wie de hite min bûten te hâlden. Mar it houtfjoer ûnder ’e tsjettel rikke fan thús en de raaien yn ’t lân wuifden fan thús en de kleurige doeken fan ’e froulju wapperen fan thús.

Ik seach nei de trije kondooms en de fjouwer aspiryntsjes op tafel. Dy kriich ik hjir alle dagen – iderien hjirre kriich dat guod alle dagen.[1]

‘Dy Hollanders skatte ús frijwat ûndernimmend yn’, tocht ik en ik gnyske ynwindich, mar sûnder te laitsjen. Ik draaide my nei it rút ta en bûtendoar liet ik myn fee weidzje en de hinnen omhippe en dêrjinsen betocht ik myn kampke lân. Hoe heech hie de sorghum al wêze kinnen?

Krekt doe’t ik sa wat yn ’e tee siet om te rieden, kaam Sulejman deryn, in Syriër dêr’t fan grute waard dat it winliken in Palestijn wie. Myn keamergenoat. Fan hûs en hiem ferballe wurde troch yllegale ortodokse kolonisten folstie net om Europa yn te meien – ‘dan kin ik better út Syrië komme’, hat er miskien tocht, as it allegear wier is. Mar ik ferge him der net op en beskôge him as Sulejman, de Syriër. Earlik sein, ik hie wol ’k leauwe itselde flikt as ik net fierste swart wie om foar in Syriër troch te gean.

‘Wy krije besite, jong’, woe Sulejman ha. ‘”Sinteklaas”, of wit ik it. Typysk Nederlânsk, moatst rekkenje, en sa wolle sy ús wat mei de gewoanten fan dit lân yn ’e kunde komme litte. Hat mefrou Grietje my krekt allegear ferteld.’

‘Tsjong, en wat hâldt soks yn’, frege ik, mar de kleurige doeken wapperen my noch troch de holle en ik miste myn frou.

‘Der moatte wakker in soad kadootsjes útdield wurde, sa’t it skynt. No ja, it sil wol wer goedkeape rotsoai wêze fansels!’ En laitsjend stiek er de hannen yn ’e bûse fan syn fealblauwe fliistrui.

Ik hie oars noait folle kadootsjes hân yn ’t leven – ik wie skeptysk. Thús hie ik wat fee en in ekerke lân hân, mar dat wiene gjin presintsjes en je hiene der in bulte gewrot fan. Goed, de raaien hiene fergees wuifd, mar de tsjettel op it houtfjoer hie oars net as maïsbrij en moallenbrij te sieden hân.

En dat hie dan de goeie tiid west – foar’t dy Europese ynvestearder kommen wie om in ûnbidige tomatekwekerij op te bouwen. Us doarp moast fuort. Ik hie sân kij hân, wat hinnen en in hoekje bou, mar no is it ien grutte broeikas wurden. Neffens ús stamhaad wie de broeikas goed foar de ekonomyske ûntwikkeling, dat hy hie ús lân mar weijûn. Koart foardat ik op reis gien bin nei Europa wie er spesjaal nei ús yn alle alteraasje opsettene tintekamp kommen om ús dat te fertellen. Doe gie er gau wer fuort. Wy hiene him noch noait earder yn in auto sjoen.[2]

Dus presintsjes – ik koe it ferskynsel, mar it trof ornaris oaren. Hawar, ik woe net dwars en wa wit koe ik fan dy Sint wat sigretten besette of in beltegoedbon. Dat ik sette tegearre mei de Syriër nei de mienskiplike romte. Dêr sieten wy mei ús allen, byinoar swile ploechje swalkers. Mefrou Grietje op it poadium. Sinteklaas soe hast komme, en sy lei it ús allegear mar efkes út.

‘Nou was er vroeger altijd een Zwarte Piet bij. Een zwartgeschminkte man’, ferdúdlike se, ‘maar die is er dit jaar niet meer. Hij is nu gewoon wit.’

‘Hoesa “gewoan”!’ rôp der fuortdaalk ien.

‘Hij is niet meer geschminkt. Hij heeft z’n eigen witte huidskleur – dat bedoel ik met “gewoon”. Hè?’ glimke mefrou Grietje. Se moast de boel no wol yn ’e stringen hâlde, blinder.

‘En wêrom is er net mear swart ferve dan?’ frege in Irakees. Gnyskjend, want hy fielde dat mefrou Grietje yn swierrichheden kaam.

‘Om onze zwarte medemensen hier in het AZC niet te kwetsen! Sommige mensen vinden Zwarte Piet discriminerend’, ornearre se.

Dit kriich ik net drekt helder. ‘No wêrom dat dan, wat is der mis mei om swart te wêzen!’

‘Nou, niks, Abdurrahman, helemaal niks. Zwart is júíst heel móói. Hè?’ besocht se.

‘Swarte Pyt is rasistysk omdat er stereotype uterlike skaaimerken hat dy’t weromferwize nei de koloniale tiid. Swarte Pyt is it slaafke fan Sinteklaas’, folle in tsjeppe Iraanse oan.

Ik liet it op my ynwurkje.

‘Dus dy Sinteklaas is in slavedriuwer! In faksistise útstrûper!’ Hie ik dat goed begrepen? Ik wie troch alles hinne. ‘En wa moat it belieze? Swarte Pyt! Dy mei der net mear by! Dy wolle jim hjir net mear ha! En dan litte jim dy smoarge koloniaal mar pakjes útdele, hin? Yn plak fan dat jim him dien jouwe!’

Is ’t net sa? Mar ik hie skjin myn nocht fan dat hele feest noch foar’t it los wie, dat ik rûn derby wei en socht de stilte fan myn keamer wer op. Ik snapte it wol. Swarte Pyt knage oan it gewisse fan mefrou Grietje en fan alle witen hjirre. As je it mar net sjogge, dat is ’t ’m. Sa’n neokoloniaal dy’t in tomatekas op myn lân bout, dat kin gjin harses wat skele – Etiopië is fier fuort. Mar as ik dan hjir kom, dat noasket de minsken net. Dan begjint de rykdom oan har te fretten. It is better dat se my net sjogge.

De oare deis gie ik nei de winkel.

Under ’e hûd rikke it houtfjoer fierder en wuifden de raaien en wapperen de kleurde doeken, mar dêroerhinne sminkte ik my wyt.

 

***

[1] Dit skynt echt sa te wêzen, fertelde Rodan al Galidi 8 novimber yn Podium Witteman, NPO2.

[2] Ik kaam op dit spoar troch de like ynformative as skokkende dokumintêre Land Grabbing, dy’t ik 26 novimber sjoen haw op it IDFA yn Amsterdam.

By fjirtich jier frijheid: Suriname, Fryslân en De Tsjerne

12290645_1650189185240128_2145219943_o

Hjoed fjirtich jier lyn waard Suriname ûnôfhinklik fan it Nederlânske keninkryk, it resultaat fan de nei-oarlochse opkomst fan in Surinaams kultureel en nasjonaal bewustwêzen dat him foar it earst yn organisearre foarm yn Nederlân manifestearre mei it ferskinen fan it … lês fierder