Oproep: steun academische opleiding Fries!

Samenvatting:  Wij, studenten Fries aan de RU Groningen, roepen uw hulp in om de opleiding Fries aan de Rijksuniversiteit levensvatbaar te houden. Deze opleiding dreigt nu ten onder te gaan in het geweld van bezuinigingen en afgedwongen fusies. Wat wij willen is een mogelijkheid om binnen een zelfstandige BA-MA-opleiding het Fries ook op academisch niveau te studeren. Precies zoals Rijk en provincie dat al jaren met elkaar hebben afgesproken. Help ons alstublieft om de Rijksuniversiteit Groningen te overtuigen dat het Fries als tweede rijkstaal een volledige volwassen en levensvatbare academische studie waard is.

Rju achte xxx,

Als studenten van de opleiding Friese Taal en Cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen maken wij ons grote zorgen over de toekomst van onze opleiding. Wij willen deze zorgen graag met u als volksvertegenwoordiger delen opdat u bereid bent zich in te zetten voor onze kwestie. Onze studie wordt namelijk in zijn voortbestaan bedreigd. Debet hieraan is de herstructurering van taal- en cultuurstudies aan de letterenfaculteit van de Rijksuniversiteit Groningen als ook de manier waarop deze tot stand wordt gebracht.

Het faculteitsbestuur van Letteren heeft besloten de studie Friese Taal en Cultuur onder te brengen in een brede bachelor ‘Europese Talen en Culturen’. Daarin zullen met ingang van het studiejaar 2012/13 alle taal- en cultuuropleidingen (Engels, Nederlands en Grieks & Latijn uitgezonderd) worden ondergebracht. De gedachte hierachter is tweeledig. Het faculteitsbestuur beoogt zo een besparing te creëren en vervolgens ook meer studenten te trekken door middel van bredere onderwijsprogramma’s. Wij menen dat hiermee de bestuursafspraken met betrekking tot de studie Friese Taal en Cultuur tussen Rijk, universiteit en provincie worden geschonden. Het Rijk heeft de verantwoordelijkheid op zich genomen om een zelfstandige hoofdvakstudie Fries in Groningen open te houden.

Hier komt bij dat de wijze waarop nu op de studie Fries binnen deze fusieconstructie wordt bezuinigd, desastreus is. Net als alle andere talenstudies is de studie Fries opgebouwd uit verschillende vakgebieden. De complete Bachelor en Master Friese Taal en Cultuur moet het met 1.0 fte doen binnen de nieuwe opleiding Europese Talen en Culturen. Het vakkenpakket bestaat daarentegen uit zoveel verschillende expertises dat het onmogelijk door één docent kan worden gegeven. Er is hier sprake van een sterfhuisconstructie en wij voorspellen dat indien deze plannen doorgang kunnen vinden, het Fries binnen twee jaren niet langer aan de Groninger universiteit zal worden aangeboden.

De bezuinigingen op Hoger Onderwijs van de afgelopen tijd pakten al op twee manieren ongunstig uit voor de studie als Friese Taal en Cultuur. De kosten voor het volgen van een tweede studie en een deeltijdopleiding zijn onbetaalbaar geworden. Funest voor onze studie, die juist de betere studenten trekt die twee Bachelors volgen. Het financieel bestraffen van verbreding en verdieping heeft ertoe geleid dat studenten worden afgeremd om hun interesses in een kleine studie als het Fries te volgen. Vóór de invoering van de hoge collegekosten groeide het aantal studenten, zoals te zien is in bijgevoegde tabel. Na de invoering is het aantal nieuwe inschrijvingen drastisch gedaald.

Juist omdat dat probleem werd gesignaleerd zijn de docenten van onze opleiding in de afgelopen jaren begonnen aan een omvangrijke modernisering van de studie die nog steeds doorzet. Veel colleges worden tegenwoordig in het Engels gegeven en door een grotere aandacht voor meertaligheid, minderheden en voor de internationale context van het Fries hoopt men meer studenten te trekken. Met succes, want nu al trekken de vernieuwde colleges vele bijvakstudenten. Volgend jaar zal uitwijzen of er ook meer inschrijvingen van hoofdvakstudenten zullen zijn. De ophanden zijnde herstructurering dreigt deze vernieuwingsbeweging in de knop te breken. Een jammerlijke beloning voor de inspanningen van onze docenten die al twee jaar vol overgave bezig zijn om de nieuw ingeslagen weg verder vorm te geven.

Wij schrijven u echter niet aan voor een blijk van waardering voor het werk van onze docenten. Het gaat ons hier om een dreiging van zowel kwaliteitsverlies als statusverlies. Naast het feit dat er vanuit de Friese arbeidsmarkt beslist vraag is naar afgestudeerde Frisisten, verleent de studie ook een extra prestige aan het Fries en de provincie Fryslân. Nergens anders dan aan de Rijksuniversiteit wordt immers de Friese taal en cultuur op universitair niveau bestudeerd. Voor de toekomst van het Fries als tweede rijkstaal en als relatief grote Europese minderheidstaal is de wetenschappelijke bestudering van die taal van fundamenteel belang.

Het faculteitsbestuur lijkt vooralsnog geen aanstalten te maken onze benarde situatie aan te pakken. Daarom willen we u dringend verzoeken om ons bij te staan in ons pleidooi om de studie aan de Rijksuniversiteit Groningen op een levensvatbare manier te handhaven.

Wij dragen daarvoor een tweetal mogelijke en elkaar aanvullende oplossingen aan. Daarbij gaan we uit van de Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur waarin  het Rijk zich heeft verplicht om in Groningen een levensvatbare wetenschappelijke hoofdvakstudie Fries te laten voortbestaan.

1. We dringen aan om de betreffende artikelen in deze Bestuursafspraak zo snel mogelijk aan te passen aan de terminologie en aan de eisen van deze tijd, door de term ‘zelfstandige hoofdvakvestiging’ te vervangen door ‘BA-MA-opleiding’ en er daarbij rekening mee te houden dat BA-MA-opleidingen niet draaiende kunnen blijven zonder een minimum van 2,4 fte onderwijsformatie.

2. We dringen er verder op aan om voor het volgen van de opleiding Friese Taal en Cultuur als tweede studie en als deeltijdopleiding een uitzondering mogelijk te maken op de regeling dat voor tweede studies instellingscollegegeld moet worden betaald, dit vanwege de status van het Friese als Tweede Rijkstaal, en dit ook vast te leggen in de bestuursafspraak. Ook vragen we u om moeite te doen deze mogelijkheid dan vervolgens  ook gerealiseerd te doen worden, bijvoorbeeld in de vorm van vrijstellingen, beurzen of subsidies, al dan niet in samenwerking tussen het Rijk en de provincie Fryslân.

Wij hopen van harte dat u wij u hiermee overtuigd hebben en dat u zich zult willen inzetten voor het Fries en voor onze studie Friese Taal en Cultuur.

Met vriendelijke groet, yn ôfwachting

Studenten Friese Taal en Cultuur

De Blokhúspoarte: bekend by hast alle Friezen as finzenis, mar nimmen wit krekt hoe’t  it dêr no oan ta gie eartiids. Om de mystearjes fan it finzenislibben yn Ljouwert te ûntwierjen hie de Lustrumkommisje in kultureel ferantwurde ekskurzje op it program setten. Tusken healwei fjouweren en fjouwer oere sammelen sechtsjin minsken harren. Nei de kofje mei gebak wie it tiid dat de rûnleiding úteinsette. As ekstra diminsje oan de de aktiviteit wie der foar soarge dat de rûnlieiding fersoarge waard troch âld-haadbewaker Horst, dy’t hast tritich jier yn Ljouwert wurke hie. Under syn besieljende lieding waarden guon ‘ins and outs’ oer it finzenislibben ús út de doeken dien. Horst naam ús mei troch de ‘ûntfangstromte’, it Huis van Bewaring’ en de wurklike finzenis, want dêr siet in ferskil tusken. “Leeuwarden had in de onderwereld een slechte naam. Als je naar Leeuwarden moest, stond dat zo ongeveer gelijk als een doodsvonnis”. Waarvan akte. Dat wie dan dochs wol wat om grutsk op te wezen. Kriminelen woene blykber net stommegraach yn Ljouwert yn de sel sitte.  It wie tige learsum om de sellen yn it echt te sjen, te fielen hoe’t it wie om opsluten te wezen yn in romte dy’t de 2 by 2 kwealik helle. Der waard ferteld dat it finzenislibben net in hotel wie, om’t de finzenen harren tv ensa hiere moasten en dy’t ôfnaam wurde koe as straf. Ek waard it simmerferbliuw sjen litten, wat yn jargon stie foar de iensume opsluting foar finzenen dy’t harren wegerden te gedragen. In keale sel dy’t foar fjirtsjin dagen foar obstinate finzenen reservearre waarden. De ynnimmende manier fan fertellen troch ús gids makke dat de rûnlieding fan twa oeren samar foarby wie. Syn manier fan fertellen, trochspekt mei ûnderfinings út in libbenslang wurk (“Vrouwen zijn krengen” – hear hear, red,  “Hier had ik nog iets te vertellen, thuis niet”) makke it in fantastyske ûnderfining en waard de middei ‘ter leeringh ende vermaeck’ yn optima forma. As letste einige de tocht by it kasjot, in foaroarlochse ynhumane opsluting. Tsjuster, mei in betonnen brits dy’t de 1.50 meter yn de lingte noch net helle, en wêr’t de finzenen minimaal fjouwer wiken opsluten waarden. Nei’t wy allegearre sjoen hiene, fertelde Horst noch it ferhaal oer de finzene waans heit op âldjiersdei yn it sikehûs fan Grins op stjerren lei. Horst hie himel en ierde bewogen om de man nei Grins te bringen en him op humane manier ôfskied nimme te litten fan syn heit. It effekt wie dat de man goed beteard wie en no goed meidraaide yn de maatskippij. Nei dit ferhaal, dat hast net misstean soe yn ‘The Green Mile’, koe elk mei in goed moed de tocht nei hûs ta setten.

Dirk Jan Muntendam

De kosten foar de rûnlieding binne € 5,- p.p. foar Skanoleden (yntrodusees betelje € 7,50), kofje/tee mei gebak by ûntfangst is dêr by ynbegrepen. It is noch hieltiten mooglik om dy op te jaan. Stjoer dêrta in mailtsje nei lustrum @ skanomodu . nl. Lykas oars: wa’t earst yn ‘e roef is, hat kâns fan plak.

Nei ôfrin kinne wy in hapke ite mei wa’t dêr mar nocht oan hat. Dat sjogge wy wol op de deis sels.

De tsjinst begjint om 19.00 oere.  It tsjerkje it te finen op de Arbere ûnder Den Ham: fia de E.H. Woltersweg (neist it v.Starkenborghkanaal noardside) tichtby Aduard. Dan fia de Medenerweg en buorden mei de tekst “kerkje Harkema” wize de wei nei de tsjerke. Ut it sintrum fan Grins wei is it sa’n 10 km, in prachtich fytstochtje. Nei ôfrin is der tee en kofje.

Friesland is een tweetalige provincie in Nederland: meer dan 450.000 inwoners van Friesland spreken dagelijks Fries. Het Fries is een van de grotere officieel erkende minderheidstalen van Europa en de Nederlandse overheid heeft het Fries officieel erkend als tweede rijkstaal.

Bij de studie Friese taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit van Groningen leren studenten niet alleen vanalles over de Friese taal en geschiedenis, over Friese literatuur en Friese cultuur, maar leren ze ook over minderheidstalen en meertaligheid in het algemeen, onderzoeksgebieden waarop ook Friese wetenschappers de afgelopen jaren belangrijk onderzoek verricht hebben.

Als studenten van de opleiding Friese taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen maken wij ons echter grote zorgen over de toekomst van onze opleiding. De studie wordt in zijn voortbestaan bedreigd. Debet hieraan is de herstructurering van taal- en cultuurstudies aan de letterenfaculteit van de Rijksuniversiteit Groningen, als gevolg van de bezuinigingen van het kabinet op het hoger onderwijs. Als gevolg van die herstructurering zal de opleiding Friese Taal en Cultuur op termijn slechts één betaalde docent overhouden voor een volledige Bachelor-& Master-opleiding Friese Taal en Cultuur. Dit betekent de facto de opheffing van de studie, op korte termijn.

Voor de toekomst van de Friese taal is de wetenschappelijke bestudering van die taal van fundamenteel belang. Daarom ondernemen wij actie tegen de recente gang van zaken met betrekking tot onze studie, de enige academische studie Fries in Nederland. Hierbij richten wij ons tot het Rijk, in de hoop dat het Rijk uiteindelijk toch voor de studie in de bres wil springen.

Vandaag (19 april) is het de ‘earste Fryske Twitterdei’. Deze gelegenheid grijpen wij als studenten aan om aandacht te vragen voor de problemen van de studie. Op de website www.redfrysk.skanomodu.nl zullen wij gedurende de dag berichten plaatsen die informatie geven over de zorgwekkende toestand van de studie en de gevolgen van een mogelijke opheffing van de studie. Via Twitter (#Frysk @Frisian_RuG) willen wij de studieproblemen onder de aandacht brengen van zoveel mogelijk mensen en verwijzen wij mensen door naar de website. Hiervoor willen wij ook graag enkele bekende Friezen en Nederlanders en mensen van Friese instellingen vragen om een reactie te geven op deze berichten, zodat wij die op de website kunnen plaatsen.

Zou u ons ook willen helpen? Dit kan door een korte reactie te geven op de hierboven geschetste ontwikkelingen. Daarvoor kunt u bijvoorbeeld over deze vragen nadenken: zou u het betreuren als Fries niet meer kan worden gestudeerd aan de universiteit? Waarom zou de taal het volgens u verdienen om wetenschappelijk te worden bestudeerd? En waarom moeten er nieuwe studenten Fries afstuderen?

Als u een persoonlijke stukje zou willen schrijven voor onze website, dan zou u ons er veel mee helpen. U kunt dat via skanomail@skanomodu.nl insturen. Een Friese tweet over de studie (@Frisian_Rug, #Frysk) de wereld in sturen mag natuurlijk ook. Alle hulp is hard nodig en ontzettend welkom!

Mei fr. gr.,
It bestjoer fan stúdzjeferiening Skanomodu

Bêste Skanoleden en alle minsken dy’t mei it Frysk begien binne,

It is jimme fêst net ûntgien. De stúdzje Fryske Taal en Kultuer sit yn swier waar. Troch de nije reorganisaasje oan de RuG driget it Frysk yn Europeeske Talen en Kultueren (ETC) noch mar 1 fte (dat is ien dosint) oer te hâlden. Dat is fansels fierstente te min om in goede wittenskiplike oplieding garandearje te kinnen. Dêrmei sil de stúdzje in stille dea stjerre.

As der neat bart.

De stúdzje Frysk hat as twadde Rykstaal yn Nederlân bepaalde rjochten en ien dêrfan is in ‘selsstannige haadfakstúdzje’. Om’t ETC foar Frysk stiet foar in stjerhúskonstrúksje, hat Frysk keazen om net langer mei te dwaan oan ETC en selsstannich te bliuwen. Dy beslissing wurdt net samar troch de universiteit akseptearre. Dêrom moat de polityk oantrune wurde om in Fryske BA/MA-stúdzje oan de RuG no einliks definityf te garandearjen. It wurdt tiid om sels yn aksje te kommen. Want mei it ferdwinen fan de stúdzje Frysk sil ek in wichtige ympuls foar de Fryske taal ferdwine. Dat bestjut net allinne ferlies fan status (dat foar in minderheidstaal o sa belangryk is), mar ek it ferliezen fan takomstige wittenskippers, skriuwers, dosinten ensfh.

No tongersdei 19 april is de earste Fryske twitterdei. Der sil dy dei in soad twittere wurde yn it Frysk, mei #Frysk. Wat soe it moai wêze as der in hiele soad tweets giene oer de driigjende dea fan de stúdzje Frysk. Wy roppe jim massaal op om tongersdei (yn it Frysk fansels) hjiroer te twitterjen!

Fansels hoechst it net by ien tweet te litten. Hoe moat sa’n tweet der dan út sjen? Dat meist sels witte. Begjin fansels net te roppen en te razen, mar it mei dúdlik wêze dat it ferdwinen fan de stúdzje gewoan net kin!

In foarbyld:

Stúdzje Frysk yn Grins stjert in stille dea? Ek de ein fan it #Frysk ? @Frisian_RuG

Ferjit net om by dyn tweet te setten: #Frysk @Frisian_RuG

As der neat bart, sil de stúdzje Frysk nei beppekelder gean. It is gjin stoarm dy’t fansels wol wer oerwaait. Dêrom: kom yn aksje, jou it nijs troch en twitterje massaal op 19 april!

De útjefte wurdt fia boekhannels en oare winkels los ferkocht foar €2,95 en befettet njoggen ferhalen dy’t troch Anne Popkema yn it Frysk oerset binne.

Update: it nûmer is yntiid útferkocht!

De Moanne fan it Fryske boek wurdt dit jier organisearre fan freed 14 septimber oant en mei snein 14 oktober. In projektgroep is drok dwaande mei de tariedings. Yn de rin fan de tiid wurde alle aktiviteiten bekend makke fia de webside www.moannefanitfryskeboek.nl.

Elk kin oan de dizze filmwedstriid meidwaan. Dat kin fariearje fan toaniel- of filmclups, boekhannels, bibleteken, skoalbern, studinten, skriuwers, húsmanlju, húsfroulju ensfh. Ek gearwurking fan priveepersoanen mei boekhannel, bibleteek of skriuwer is mooglik, graach sels. Sa kinne entûsjaste filmmakkers in boekhannel freegje om yn de winkel in film te meitsjen, mar oarsom kin de boekhannel fansels ek it ynisjatyf nimme. Neat stiet jo yn ’e wei om yn gearwurking mei bygelyks in lokale film- of toanielclup in mysterieus en spannend (boeke)filmke te meitsjen. Oan de filmwedstriid is in priis ferbûn. De earste priis bestiet út in bedrach fan 500,-. Fierder binne der twa prizen fan elk 100,–. De prizen wurde útrikt oan de makkers fan de films.

Betingsten foar meidwaan:

* De ynhâld fan de film moat in dúdlike relaasje hawwe mei Fryske boeken/ferhalen en it tema SPANNING ferbyldzje.

* De lingte fan de film is omtrint 3 minuten. * Dielnimmers moatte sels de film op www.youtube.com sette en de link dêr’t dy ûnder te finen is opstjoere nei: info@tresoar.nl t.a.f. Theo Kuipers.

* De link moat foar tiisdei 11 septimber 2012 by Tresoar bekend wêze.

* De filmmakker moat him/har mei namme en adres bekend meitsje by Tresoar.

* Mei it ynstjoeren fan de film jouwe jo Tresoar it rjocht om dy op www.moannefanitfryskeboek.nl te publisearjen.

De útslach fan de filmwedstriid wurdt bekend makke op de ôfslutende aktiviteit yn de Moanne fan it Fryske boek te Warkum op sneintemiddei 14 oktober. Alle ynstjoerders binne fan herte wolkom by dy feestlike priisútrikking. Tiid en plak fan hanneling wurdt tsjin dy tiid bekendmakke op www.moannefanitfryskeboek.nl.

Alies, Roelof, Baukje en Anne

Wiest mar by mij

Dus, dus do sjochst it ferskil?
Himel of hel?
Moai waar of kjeld?
Kinst fertelle oer ’t lân,
Fan it spoar fan stiel,
In glim troch in trien?
Sjochsto wier it ferskil?

En hasto alles ferdraaid?
Dyn held foar in skim?
En beammen foar fjoer?
De koelte foar brân oer?
Krekt neat foar in foai?
Mar wat fynst no moai,
De frontsoldaat yn de kriich
Of in haadrol yn in koai?

En ik woe, en ik woe datst hjir wiest,
Wy beide ferdwaald
Swalkjend oer leech Waad
Jier nei jier
Rinnend oer deselde grûn.
Wat ha wy fûn?
Us eangst opnij.
Wiest mar by mij.

Oer it brûken fan sosjale media wurdt wakker ûngelyk tocht. De ien mient dat online farianten op freonskippen it gefaar fan devaluaasje fan it begryp ‘freonskip’ mei har mei bringe. Oaren sjogge de digitale netwurken as in geweldich plak dêr’t minsken fan oer de hiele wrâld by elkoar komme om harren tinzen, ideeën en ûnderfinings mei elkoar te dielen. Fan gibeljende partybisten op Hyves oant en mei oproppen ta demonstraasjes op Twitter en bedriuwen dy’t meiwurkers oanstelle om sa folle mooglik freonen op facebook te meitsjen: fynst der fan alles en noch wat. It ûnderwerp ‘freonskip en sosjale media’ biedt dêrmei mear as genôch stof om in rol te spyljen yn in koart literêr ferhaal.

It Friesch Dagblad en It Skriuwersboun wolle jong Frysktalich skriuwtalint in kâns biede om in grut lêzerspublyk te berikken. Ast in ferhaal fan maksimaal 725 wurden oer ‘freonskip en sosjale media’ skriuwst, makkest kâns op € 100,-. De ynstjoerings wurde hifke troch in saakkundige sjuery, besteande út de skriuwers/resinsinten Jaap Krol, Ate Grijpstra en Sigrid Kingma. De fjouwer winnende ferhalen wurde publisearre yn de Sneonspetiele fan it Friesch Dagblad. Dêrneist wurde de skriuwers útnoege om freed 8 juni harren ferhaal foar te lêzen op in feestlike literêre jûn, ôfwiksele mei optredens fan jonge muzikanten. In spesjale gast sil dêr dan de prizen útrikke.

Spulregels:

De wedstriid: stiet iepen foar dielnimmers oant en mei 25 jier.

Sjenre: proaza / ferhaal fan maksimaal 725 wurden yn it Frysk

Oanleverje:     foar 31 maart 2012 as Word-dokumint maile nei skriuwersboun@hotmail.com

Yn de mail: de titel fan it ferhaal, namme, leeftyd en adresgegevens.

It ferhaal der as in bylage by: de sjuery beoardielet de ferhalen anonym.

Alle dielnimmers krije foar 15 maaie berjocht. Oer de útslach kin net korrespondearre wurde.

De winners wurde in jier jang fergees lid fan It Skriuwersboun.

doch mei oan de skriuwwedstriid

en

 ‘please retweet’!

Komt it manuskript foar útjaan yn de beneaming en wurdt it yn de abonneminte-rige foar de leden fan de KFFB opnommen, dan stiet dêr in priis fan € 2.500,00 foar oer.

It wurk kin fan dizze tiid wêze, mar moat dan oanslute by de realiteit en de maatskiplike problematyk, mar in histoaryske roman wurdt likegoed op priis steld. De roman moat skreaun wêze yn geef Frysk en in persoanlike styl.

It foar de priisfraach ynstjoerde wurk sil beoardiele wurde troch in karkommisje. It hiele jier troch kinne der manuskripten ynstjoerd wurde.

Fierdere ynstruksjes en algemiene betingen kinst opfreegje by C. Rozendal-Boelens, skriuwer/skathâlder fan ‘e KFFB.

Alhoewol’t de prizen noch net ferdield binne, is it oersetgroepke al wol troch de wedstrydlieding útnoege om by de útrikking oanwêzich te wêzen en mei te dwaan oan in profesjonele workshop oersetten, op sneon 25 febrewaris yn it Muzykgebou oan ‘t IJ yn Amsterdam.”