Erschrecklichewasserfluth

Ferdronken skiednis: Rungholt (2)

De middeis hie de rungholter slúswachter mei in pear buorlju by de nije slús stien. Tusken Niedam en ’t Everskôper bûtlân by Ivenfleth dûnse it wetter fan ’e Hever, net sa mâle breed nei Utholm en Everskôp ta, mar it hiele bûtlân lei al ûnder wetter. Nei’t de ebbe komd wie, wie der mar och sa’n bytsje wetter fuortrûn en it skip út West-Fryslân, dat de oare deis mei stiennen oankomd wie, skuorde wyld oan de touwen.

Oant wjerskanten fan de slús wiene de plakken noch te sjen dêr’t de foarige hjerstmis de dyk it benei bejûn hie. It wetter wie ûnhjirmlike heech komd, bytiden sels oer ’e dyk hinne jage, mar lang om let wie de stoarm wat lizzen gien. De dyk wie foar de helte tefretten, mar foar dat stuit hied er it noch hâlden. Mar de dyksgreve fan ’e Edomsharder kegen hie sûnt dochs noch gâns muoite hân om de ûnderhâldsplichtigen der ta te krijen om de hiele seedyk te fersterkjen en te ferheegjen, want sûnt  90 jier de nije slús boud wie, hie men net folle mear oan ’e dyk dien en mei’t der yn’e Rungholter suderkegen net folle wegen wiene, wie men fakentiids tusken Lütke Rungholt en Niedam mei hynder en wein de dyk delriden. Nei it hege wetter fan ferline hjerst hie de dyk der min útsjoen en sels de steechhollichsten, dy’t altyd tsjin it opknappen en fernijen west hiene, joegen no, hoewol’t hja grommelen, tawurd om de dyk op te heegjen; oan takomme simmer ta koe ’t lykwols noch wol wachtsje, ornearren hja. De ûnderhâldsplichtigen fan ’e Pelwomsharde hiene om ’e minne tiid ek net botte tasjitsk west. Foar de winter koe in bytsje pleisterjen it noch wol dwaan, mear as ien sa’n stoarmfloed kaam der binnen it jier dochs net. De dykgreve wie lulk wurden: “de blanke Hans slacht jim dit jier noch de doarren yn, as jim net fuortdaliks tapakke”. Doe laken se him út en hy, sûnder noch ien wurd te sizzen gie de doar út.

Alde minsken, dy’t fan bern ôf by de Niedammerdyk tahâlden hiene, woene derop oan, dat by har witten it wetter nea net sa heech west hie as no krekt de lêste tsien jier. Mar sa dogge âlde minsken altyd, yn har jonge jierren wie alles jimmerwei hiel oars en better – in âld fisker stie by de slús en seach betinksum nei it skomjende wetter, dat by de ikenhoutene slúsdoarren omheech kaam, wylst stoarm en weagen aloan en alwei ferheftiger waarden. Hy wist dat yn syn jongestiid it opkommende wetter troch de súdlikste Heverstream (tusken Utholm en Everskôp) en de Noard-Hever fuortrûn wie. Dêr leien no de nije Eiderstedter kegen. As yn in machtige trechter jage de orkaan no de weagen yn ’e Hever op. Wêr soene hja hinne jeie?

De dykgreve stie mei in keppel oaren yn de smoute fan in sâlthok. It griisde him oan doe’t er seach hoe’t it wetter, no’t it eins leechst ebbe wêze moast, altemets oer de dyk spatte. Hoe soe dit komme moatte as om middernacht hinne de springfloed kaam en de orkaan net lizzen gien wie?

De orkaan gie net lizzen. Al mar mear nije wettergjalpen jagen de dyk op. Bang seagen de manlju nei it wylde sieden en droanen fan de weagen. De dykgreve liet de manlju klaaimodder fan ’e finnen wei hjirhinne bringe. Mar wat joegen in pear skepfollen, dêr’t in swiere arbeid fan moannen nedich west hie om de dyk heger en sterker te meitsjen! It skimere mar krekt, doe waard it tsjuster. De koarte winterdei – de lêste dei fan Rungholt – wie te’n ein.

Joech de stoarm him net in lyts bytsje del?

Ynienen kaam der gerop! Ut it westen wei, de kant fan ’e Halgenezer keech út, kaam in keppel manlju, sa hurd as se mar koene, oanrinnen, nei de nije Rungholter slús: de dyk hie him dêrjinsen op twa plakken bejûn en it razende wylde wetter fleach de Halgenezer keech op en nei mar in pear minuten wie de grutte keech ien stik wylde see.

Doe lieten de manlju fan Lütke Rungholt de moedfearren hingje en ferskate fan harren rûnen sa hurd as hja mar koene nei hûs ta, om mei eigen folk in ûntwyk op souder te sykjen. It spile no noch mar om minuten of de dyk hjir by de slús bejoech him ek en no’t it tsjuster wurden wie, wie der dochs ek neat mear te helpen. Gûlend jage de stoarm efter harren oan. Yn ’e hûzen klonk gerop en geskriem, doe’t de manlju by de slús weikamen en foar’t ek mar ien mei syn hawwen en hâlden op ‘e souder komme koe, kaam de see harren oer it mad – skomjend – kâld alles delsmitend.

De ‘blanke Hans’ dy’t de Rungholter diken langomlet dochs tegnaud en tebrutsen krigen hie, sloech de doarren yn. Swart kroep it wetter yn ’e huzen op. De weagen skuorden in amerij oan ’eal net botte hechte muorren, dan ûndergroeven sy se en skuorden de minsken fan de souder nei harren ta.

Yn tsjusterte en geboal, stoarm en wetterstjalpen fersonk al it libbene; minsken en fee. De dykgreve en syn helpers wiene troch de weagen fan ’e dyk skuord. It duorre net lang of it wetter rûn om ’e yn net ûnderhâlden binnendiken hinne.

Fan ’e Suderbuller oant de Lundenberger sluzen ta brieken de Heverdiken op 21 plakken troch. Alhiel ferwoast brûze de Noardsee in hiel tijskoft lang oer’t it lege lân, oer finnen en warften. De kegen fan ’e Edomsharde lei der al sa djip ûnder, dat it wetter – opjage troch de westerstoarm – hjirwei yn likense krêft op’t efterlân ynslaan koe.

Kolkjende wielings skuorden de binnendiken fuort, frieten Grote Rungholt en Halgenes, Akenbüll en Fedderingsmannenkapell wei.

Gjinien hûs bleau stean, gjin minske rette it libben der ôf. Doe’t midsnacht kaam, skomkoppe de see fjouwer jelne boppe de heechste dyk.

7600 minsken yn sân kerspels fan ’e Edomsharde seagen de nije moarnsdage net mear kommen. Doe’t de sinne opkaam, skynde er oer in nij stik Noardsee en dy syn weagen slingeren liken en hûsrie tsjininoar en trochinoar.

Oan ’e kant fan Halgenes blonk in brede wettergong. Doe’t langomlet de wyn lizzen gyng en de ebbe kaam, wie alle lân, hast oan Illgroff ta, mei in tsjokke laach sân en slyk bedutsen. Gjin tsjûge fan dizze ôfgryslike floed is yn libben bleaun, gjin minske begroef de deaden. De “Blanke Hans”, dy’t de Rungholters fermoarde hie, dreau har lichems noch fierder de see yn. Op in ôfgryslike wize kaam it gesicht fan de preester fan Rungholt yn ferfolling. Doarren en muorren fan syn tsjerke wiene ynfallen. De klok lei – mei sân en slyk bedutsen – yn ’e djippe tsjerkhôfsgrêft.

**

Dit wie it twadde en lêste diel fan it stik fan Dirk Jan. Lês ek it earste part: ‘Ferdronken skiednis: Rungholt (1)

Oer Dirk Jan Muntendam

Dirk Jan Muntendam (1985), yn it deistich wurk adviseur ynformaasjebelied yn de Rânestêd, is yn syn frije tiid dwaande om de bân mei it Frysk yn stân te hâlden. Hy hat Skiednis studearre en foar in part Frysk. Yn dy tiid mei-oprjochter en foarsitter west fan stúdzjeferiening Skanomodu. Dêr moaie tiden hân en djip ûnder de yndruk rekke fan al it moais fan de Fryske taal en grut foarstanner fan de YPY! Spitigernôch stúdzje Frysk nea ôfmakke. Ko-auteur fan it epyske ferhaal De Kweeste fan Ridder Pieter. Moaiste dieren binne luiaards en kofje moat sterk en Swart wêze. Op it stuit dwaande mei ûndersyk foar in nij boek.

Ien reaksje op “Ferdronken skiednis: Rungholt (2)

  1. Pingback: Proaza Dirk Jan Muntendam: Ferdronken skiednis: Rungholt (2) | ensafh